|
Nguyễn Văn Nho
MỘT TẤM LÒNG SÁNG TỢ SAO KHUÊ
~~oO))((Oo~~
Hoàng
hôn đă bắt đầu buông xuống, hai người lữ hành vẫn lặng lẽ phóng ngựa qua
những con đường ṃn ven núi. Biết bao cảnh thương tâm xảy ra trên dặm
đường thiên lí, bọn giặc Minh có mặt khắp nơi, cướp bóc cả những vùng
hoang vắng. Họ vẫn im lặng đi, răng nghiến chặt v́ nhẫn nhục, bởi họ sợ
hành tung bại lộ. Họ chỉ nghỉ đêm một tí rồi lại miệt mài đi. Người ta
cứ nghĩ họ là những khách thương trên đường về thị tứ. Nhưng không, họ không về thị tứ, tiếp tục băng rừng. Ban trưa, ánh sáng tràn đầy trên khuôn mặt, dù họ nhễ nhại mồ hôi, người tinh ư vẫn nhận ra nét kiêu hùng của những chàng tráng sĩ. Vâng ! hai kẻ lữ hành kia chính là Nguyễn Trăi và Trần Nguyên Hăn, họ đang vội vă t́m về đất Lam Sơn, nơi người ta đang bàn tán rằng Lê Lợi đang tụ tập nhiều nghĩa quân, chuẩn bị phất cờ khởi nghĩa.
Buổi gặp nhau lần đầu thật vô cùng
cảm động, người th́ nghĩ từ nay đă chọn được cho ḿnh chân Chúa, kẻ th́
vui mừng phấn khởi v́ gặp kẻ hùng anh, lại là người ḍng dơi, con của
Trung thư thị lang Nguyễn Phi Khanh. Sau tiệc rượu đơn sơ nhưng đầy ư
nghĩa, Nguyễn Trăi bắt đầu đêm đầu tiên ngủ ở núi rừng Lam Sơn, ḷng mải
mê nghĩ đến người cha đang bị giam cầm nơi đất khách. Nhớ khi đưa cha ra
tận miền biên ải, mong được săn sóc đáp đền dù cha đang ở chốn lao lung,
Nguyễn Phi Khanh nghiêm khắc bảo Nguyễn Trăi quay về, ông nói: “T́m cách
đem tài trí báo thù cha, nợ nước mới là đại hiếu, chứ c̣n lẽo đẽo theo
cha th́ phỏng được ích ǵ ?”. Giờ đây, nợ nước lẫn thù nhà, cùng với tấm
ḷng sắt son phụng hiến cho nhân dân, tất cả như ḥa quyện để trở thành
một quyết tâm không ǵ lay chuyển được trong ḷng Nguyễn Trăi.
Ban ngày, ông cùng Trần Nguyên Hăn
cày ruộng để chuẩn bị lương thực như mọi người, theo sự phân công của Lê
Lợi. Nguyễn Trăi thật vui mừng khi nhận thấy Lê Lợi có tài điều khiển
công việc, lại độ lượng bao dung. Đêm đêm, ông chỉnh lí lại B́nh Ngô
sách mà ông đă viết trước đây, và sau cùng, quyết định dâng lên Lê Lợi,
theo đúng nghĩa chọn mặt gởi vàng. Toàn bộ tâm trí của ông tập trung vào
một điều duy nhất, làm thế nào để vạch ra những chiến lược tốt nhất để
dưới sự lănh đạo của Lê Lợi, từng đội quân sẽ liên tục đi từ thắng lợi
này sang thắng lợi khác.
Sau khi được giữ chức quân sư, ông
ngày đem bàn luận binh pháp với Lê Lợi cùng các tướng. Ông cho lấy mỡ
bôi lên những chiếc lá to ḍng chữ “Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trăi vi thần”(1).
Thời gian sau, kiến ăn, hiện h́nh ḍng chữ kia trên lá. Những chiếc lá
này lan truyền, như một kim chỉ nam cho biết bao người đang chịu nhục,
đang mong chờ ai đó phất cờ. Những chiếc lá này đă củng cố thêm ḷng tin
tưởng của toàn quân, và trong dân chúng, tiếng đồn dần lan tỏa. Các Hào
trưởng, nhiều tướng lĩnh, nông dân kéo về tụ hội dưới trướng Lê Lợi, v́
họ tin đó là mệnh Trời, người này sẽ giải phóng được đất nước khỏi cảnh
lầm than, bóc lột, điêu tàn, người này sẽ đáp ứng được nguyện vọng của
họ trong bao năm âm thầm kham nhẫn.
Thời cơ đă chín muồi, mọi chuẩn bị đă
xong, Nguyễn Trăi bàn với Lê Lợi cùng các tướng, rằng Lê Lợi cần phải
xưng Vương để thuận lợi cho việc phất cờ khởi nghĩa. Trước bao người tâm
phúc, trước sắc diện ngời ngời đầy tâm huyết của Nguyễn Trăi, Lê Lai, Lê
Thận, Lê Văn An, Lê Văn Linh, Trịnh Khả, Trương Lôi, Lưu Trung, Lê Liễu,
Bùi Quốc Hưng, Lê Hiểm, Vơ Huy, Lưu Nhân Chú, Trịnh Vơ, Phạm Cuống, Đinh
Lan, Trương Chiến, Trần Nguyên Hăn cùng với bao khuôn mặt hào khí ngất
trời, quyết tâm cao độ của toàn quân, Lê Lợi chính thức xưng Vương, với
tên hiệu B́nh Định Vương, trong tiếng ḥ reo như mở hội.
Và tháng giêng năm Mậu Tuất (1418),
trên mảnh đất Lam Sơn hào hùng, ngọn cờ của B́nh Định Vương tung bay
phấp phới, buổi xuất quân diễn ra trong tiếng trống trận liên hồi. Đứng
trên cao dơi theo bước đoàn quân len lỏi trên những dặm ṃn sơn khê quen
thuộc, Nguyễn Trăi biết rằng, sẽ có rất nhiều những người con không bao
giờ trở lại, sẽ có những người con tay nắm chặt từng ngọn cỏ chiều như
lưu luyến quê hương, khi máu họ chan ḥa trên mặt đất trong ánh trời
chiều cùng những tia nắng cuối ngày đưa tiễn. Họ đang bắt đầu chặng
đường gian khổ và vinh quang nhất của một đời người, và Nguyễn Trăi cảm
thấy trong ḷng biết bao lo lắng, ông miên man nghĩ đến những phương
cách để từng giọt máu đào của họ trở thành nguồn sống vô biên, mang lại
hồi sinh cho đất Mẹ.
Sau những chiến thắng đầu tiên vang
dội, làm khiếp hăi quân thù, làm nô nức muôn dân, quân Minh đă cử tướng
Mă Kỳ đem đại quân từ Tây Đô tiến vào Lam Sơn. Trước sức mạnh đó, nghĩa
quân chiến đấu hăng say, nhưng lực lượng không cân, lại thêm thiếu thốn
về lương thực, họ rút về Chí Linh, thuộc vùng thượng du sông Chu, phía
trên Lam Sơn, để ẩn náu. Sau cùng, họ trở lại Lam Sơn, Nguyễn Trăi không
khỏi xót xa khi nh́n đoàn quân hăy c̣n quá ít, ông tham mưu với Lê Lợi
tạm thời không xuất kích, bảo tŕ và phát triển lực lượng.
Hơn một năm sau, tháng tư năm Kỷ Hợi
(1419), nghĩa quân tập kích tiêu diệt đồn Lạc Nga. Nhưng quân Minh lại
tiếp tục điều thêm quân binh tinh nhuệ và đông đảo, lại một lần nữa,
B́nh Định Vương phải trở lại Chí Linh. Ở Lam Sơn, trong ṿng tay ấm áp
của đồng bào, cùng với các điều kiện canh tác, quân lực sẽ hồi sinh.
Nhưng nơi đây, địa đầu hiểm trở, nắng hè như thiêu, từng trận gió lào
khô khốc dội vào vách đá, lương thực cạn dần, họ phải dùng đến thịt ngựa
chiến. Nguyễn Trăi lại tâu vua, nhất định không hàng, và ông tương kế tự
kế để thóat ṿng nguy khốn.
Và rồi, một vị anh hùng đă xuất hiện
để thực hành mưu kế như vua tôi B́nh Định Vương đă vạch. Đó chính là Lê
Lai, ông đă sẵn sàng đổi lấy áo bào, dưới lá cờ B́nh Định Vương, giả làm
Lê Lợi, mở đường máu để đánh lừa quân giặc. Lê Lai đă hi sinh cùng hàng
trăm quân sĩ, quân giặc cũng nhầm tưởng rằng họ đă tiêu diệt được Lê Lợi
cùng với nghĩa quân. Nhờ vậy mà lực lượng ít ỏi nhưng chủ chốt của B́nh
Định Vương mới có thể trở lại Lam Sơn, như trở về quê quán cũ, tiếp tục
bền bĩ phát triển lực lượng, chuẩn bị cho kháng chiến trường ḱ. Ngày
nay, câu nói dân gian: "21 Lê Lai, 22 Lê Lợi" vẫn c̣n được truyền tụng,
v́ chính Lê Lợi đă hạ lệnh chọn ngày giỗ của Lê Lai ngay trước ngày giỗ
của ḿnh (22 tháng 8 âm lịch). Theo lệnh vua, Nguyễn Trăi cũng viết nên
hai bài văn lưu trữ ở tủ vàng để ghi nhớ công đức của Lê Lai.
Chiến thắng lại đến với những con
người dũng cảm và đầy tâm huyết. Những cửa thành lần lượt được mở toang,
nghĩa quân tiến vào, vó ngựa rền vang, nô nức ḷng sĩ khí, nhân dân.
Nguyễn Trăi theo sát Lê Lợi trên con đường hành binh thiên lí, nằm gai
nếm mật, dâng hết tài trí v́ đại nghĩa. Các vị tướng tài, mà trận mạc
càng rèn thêm tài năng cùng dũng khí, như Nguyễn Xí, Trần Nguyên Hăn,
Đinh Lễ, ..., liên tục báo công, liên tục hội đàm cùng B́nh Định Vương,
Nguyễn Trăi. Và lúc nào ư kiến của Nguyễn Trăi cũng được mọi người tôn
trọng, suy xét, họ đă chuyển kế sách của ông thành thắng lợi vững vàng.
Cả miền đất rộng lớn từ Hải Vân đến
Tam Điệp (thuộc tỉnh Ninh B́nh ngày nay), quân giặc chỉ c̣n cố thủ được
ở các thành Tây Đô, Diễn Châu (thuộc tỉnh Nghệ An ngày nay), thành Nghệ
An, Thuận Hóa. Theo kế sách của Nguyễn Trăi, chỉ vây hăm mà không tấn
công các thành đang cố thủ, để đỡ hao tổn lực lượng, nhưng vừa vây hăm,
vừa âm thầm công kích các nơi quân địch đă yếu, khiếp sợ, mang tư tưởng
đầu hàng.
Đúng như dự đoán của Nguyễn Trăi và
các tướng lĩnh tâm huyết, quân giặc thay tướng chỉ huy, cử Vương Thông
làm toàn quyền dẫn đại binh tăng viện ồ ạt tiến qua. Lê Lợi lo lắng hỏi:
- Trước đây, khanh khuyên ta tránh
đánh nhau khi quân giặc đang mạnh. Đúng như ư khanh, ta đă không công
kích thành Nghệ An, chỉ vờ vây hăm, rồi ngầm sai quân đánh những nơi yếu
thế. Ta đă thấy tài của khanh trong chuyện đó. Nhưng nay, 10 vạn quân
của Vương Thông khí thế bừng bừng đang tràn qua biên giới, ta có cách
nào để tránh khỏi đối đầu?
Nguyễn Trăi tâu:
- Bẩm Vương thượng, thần cũng đă suy
nghĩ nhiều đến vấn đề này, định giải bày cùng Vương thượng. Không có
phương pháp nào lại mang tính cố hữu, mọi sự phải được uyển chuyển.
Trong trường hợp này, bọn Vương Thông cứ nghĩ ta đang vây hăm các thành,
nên đang thẳng đường tiến quân giải vây, lúc đó, trong thành đánh ra,
bên ngoài là đại quân Vương Thông mạnh hơn ta về nhiều mặt, quân giặc
lại đang sung sức, mong muốn lập công với Minh triều. Và chắc hắn ta
nghĩ rằng ḿnh sắp bị tiêu diệt. Trong trường hợp này, thần trộm nghĩ,
cách tốt nhất là đối đầu với Vương Thông vào lúc hắn ta nghĩ ḿnh không
thể, và không dám. Trong thuật dụng binh, có lúc phải lấy thần tốc làm
đầu. Bây giờ, cứ để thành Nghệ An cố thủ chờ tiếp viện, ta sai kỵ binh
đón giặc ngay ở nơi mà chúng chưa chuẩn bị xuất kích.
Lê Lợi ngẫm lại, rồi cả mừng, lập tức
sai ba đạo quân gồm 8000 quân và ba thớt voi tiến nhanh ra Bắc, theo ba
đường khác nhau. Điều này trái ngược với dự đoán của cả những tướng phải
chấp hành mệnh lệnh.
Tính th́ tính vậy, bởi những tính
toán nào, dù cẩn thận đến đâu, th́ sự thành bại vẫn c̣n là một vấn đề
phụ thuộc vào quá nhiều yếu tố. Nguyễn Trăi như ngồi trên lửa, ngóng măi
những tin tức chiến trường. Rồi tin vui đă đến, một kỵ sĩ phóng ngựa như
bay, vừa xuống ngựa, đă vội quỳ thưa một cách hổn hển:
- Tâu Vương thượng, tướng Phạm Văn
Xảo tiêu diệt gọn 2000 quân giặc tại bến Ninh Kiều.
Tiếng vó ngựa lại dồn dập về đại bản
doanh báo tin thắng trận liên hồi. Chỉ có dưới một vạn quân mà các tướng
tài Phạm Văn Xảo, Lư Triện, Đinh Lễ, Nguyễn Xí đă phá tan 10 vạn quân
giặc, tiêu diệt 5 vạn tên, và bắt quy hàng hơn một vạn. Mưu kế của Vương
Thông đă không vượt qua tài trí của Nguyễn Trăi lúc này ! Quân Vương Thông đại bại, c̣n đâu nữa mà chờ mong viện binh hùng mạnh, do vậy, các thành Diễn Châu, Nghệ An và một số thành khác lục tục xin hàng.
Nguyễn Trăi thường tâu với vua:
- Khải tấu Vương thượng, thần trộm
nghĩ, đa số quân binh cùng tướng lănh của ta đều đă bị tan nát cửa nhà
dưới bàn tay bạo tàn của quân xâm lược, những ngày đầu khởi nghĩa, vợ
con họ ở quê nhà chưa mang theo được đă bị khủng bố dă man. Nhưng oán
thù kia nếu trả vay vay trả th́ bao giờ mới dứt. Chiến tranh bao giờ
cũng là điều bất đắc dĩ, do đó, nếu chỗ nào có thể dụ hàng được, th́ đỡ
hao người tốn của. Tiến công và tàn sát họ th́ quân ta cũng phải tổn
thất phần nào. Vả lại, nếu các thành tự động dâng nộp, được ta đối xử tử
tế, tiếng đồn sẽ lan xa, sẽ noi gương cho những thành c̣n lại. Chừng đó,
ta nhanh chóng đạt được nghĩa lớn, mà tiết kiệm biết bao xương máu gian
truân.
Giờ đây, đại bản doanh của Lê Lợi
tiến đóng tại Bồ Đề (Gia Lâm ngày nay), ngày ngày, chủ tớ lên lầu nh́n
sang thành Đông Quan, một màn sương bao phủ trên ngôi thành thoi thóp
thở, chờ khi mỏi gối quy hàng. Chiến thắng vẹn toàn đă gần kề, tại nơi
đây, trước mặt ba quân tướng sĩ, Lê Lợi phong cho Nguyễn Trăi chức vụ
Hàn Lâm viện học sĩ kiêm Thượng thư bộ Lại. Nguyễn Trăi thảo thư nói rơ
thiệt hơn, gởi cho Vương thông đề nghị quân địch quy hàng.
Các cánh quân của Lê Lợi, theo chiến
thuật của Nguyễn Trăi, không muốn "dồn chó vào chân tường", khí thế bừng
bừng, đội ngũ chỉnh tề hướng về thành quân địch. Một mặt, Vương Thông
sai người bắn tin chuẩn bị xin hàng, nhưng bên trong, quân do thám về
báo lại, chúng vẫn đang chuẩn bị củng cố, muốn kéo dài thời gian để chờ
đợi viện binh.
Quả nhiên, tin cấp báo từ Pha Lũy gởi
về cho hay, danh tướng Mộc Thạnh và Liễu Thăng đang dẫn 15 vạn quân
sang, tiến về thành Đông Quan, tưởng chừng sắp sửa đập tan bất cứ trở
ngại nào trên con đường đưa quân đi tiếp viện. Lê Lợi lại cùng chư tướng
họp bàn, lắng nghe kế sách của Nguyễn Trăi. Cho đến bây giờ, uy tín của
Nguyễn Trăi trong ḷng tướng sĩ dâng cao, họ đang chờ ông dâng vua những
đề nghị chính xác.
Nguyễn Trăi cũng lo lắng không cùng,
ông cho người do thám thật kĩ t́nh h́nh, thái độ của hai đạo quân giặc.
Kết hợp với những nghiên cứu trước đó của ông về nhà Minh, ông đi đến
kết luận rằng, Mộc Thạnh là người từng trải hơn, chín chắn hơn. C̣n Liễu
Thăng th́ ngạo mạn, cậy vào cánh quân 10 vạn của hắn, và từ xưa vốn đă
coi thường nước Nam, lại thêm muốn lập công nhanh chóng. Quân của Mộc
Thạnh ít hơn, nhưng lại chọn lộ tŕnh hiểm trở hơn để tiến về giải vây
cho Đông Quan thành, c̣n quân của Liễu Thăng ngang tàng tiến theo trục
đường chính từ Lạng Sơn thẳng tiến.
Nguyễn Trăi quyết định rằng cần phải
chiếm ngay thành Xương Giang để không trở ngại ǵ trên con đường đưa
quân đến Lạng Sơn để đánh úp Liễu Thăng. Đằng khác, nơi đây, phải khí
giới chỉnh tề, làm cho quân địch tưởng rằng quân ta sắp sửa tấn công hạ
thành Đông Quan. Lê Lợi chuẩn y và phát lệnh hành quân nhanh chóng.
Tin thắng trận làm nức ḷng dân, làm
sôi thêm khí thế nghĩa quân: Liễu Thăng bị chém đầu tại núi Mă An, Lạng
Sơn, cả đạo quân của hắn cũng hoặc bị giết, hoặc quy hàng, một số mạnh
ai nấy chạy về bên kia biên giới. Các tướng tài của giặc Minh như Thôi
Tụ, Hoàng Phúc cũng bị trúng kế Trần Nguyên Hăn và bị bắt tại Xương
Giang.
Nguyễn Trăi tâu vua:
- Thưa Vương thượng, đúng như dự đoán
của thần, Mộc Thạnh cẩn thận nên tiến binh chậm, giờ đây, hắn lại càng
cẩn thận hơn. Trong thành Đông Quan, Vương Thông vẫn trông chờ chủ yếu
vào đạo quân thần tốc của Liễu Thăng...
Lê Lợi, lúc này đang phấn khởi, cười
ha hả nói:
- Ta đoán ra ư khanh rồi. Nghĩa là
vẫn không cho các tướng đánh thành Đông Quan? Nghĩa là gởi ấn tín, vật
chứng của Liễu Thăng cùng các tướng giặc khác để Liễu Thăng hoảng hồn mà
quỳ gối năn nỉ đầu hàng ?
Nguyễn Trăi cũng cả mừng vội đáp:
- Vương thượng quả thật là anh minh !
Theo ư hạ thần, làm như thế hay hơn là tiến đánh. Bọn sĩ tốt thành Đông
Quan kia cũng ngày đêm run sợ, họ khiếp hăi nghĩa quân, chẳng qua v́
Vương Thông cố chờ và tin tưởng viện binh nên mới ngoan cố. Mong Vương
thượng mở lượng hải hà, không cần phải tàn sát, để đức lại cho cơ nghiệp
vững bền của Vương thượng sau này.
Lê Lợi bèn nói:
- Khá khen khanh luôn lấy ḷng nhân
làm trọng. Khanh an tâm, ta luôn nghe theo những luận bàn sáng suốt của
Khanh.
Nguyễn Trăi lại nói:
- Tâu Vương thượng, tuy nhiên, ta
phải nhanh chóng sai Phạm Văn Xảo tiến đánh Mộc Thạnh để địch quân không
c̣n hi vọng nào nữa khác.
Quân Mộc Thạnh vỡ tan. Nguyễn Trăi
lại thảo thư dụ hàng Vương Thông lần sau chót. Một mặt, lực lượng nghĩa
quân tiếp tục đào hào đến tận chân thành Đông Quan, siết chặt ṿng vây.
Phía bên trong thành, tướng sĩ quân Minh ngày đêm nơm nớp lo sợ, họ mong
chờ quyết định sau cùng của Vương Thông, một quyết định duy nhất mà may
ra họ có thể trở về quê hương an toàn tính mạng: quyết định đầu hàng. Và
cuối cùng, Vương Thông đă quyết. Toàn bộ nghĩa quân uy nghi tề chỉnh
tiến vào Đông quan, đi đầu là Lê Lợi, Nguyễn Trăi cùng các tướng lĩnh
chủ chốt.
Trên một g̣ đất cao ở phía Nam thành
Đông quan, Nguyễn Trăi nh́n bao quát chung quanh. Bây giờ, mùa xuân đang
thay màu đổi sắc cho muôn vật, cỏ cây. Đất nước đă thực sự hồi sinh trở
lại trên khuôn mặt tươi cười của những bà mẹ, những nông phu tươi cười
đưa tay chào đón đoàn quân. Bất giác, Nguyễn Trăi lại thở dài. Mười năm
đă trôi qua, ông lại đang mường tượng đến con đường mười năm trời hành
binh không phút nghỉ. Mười năm ! ôi mười năm kẻ mất người c̣n, và trong
niềm vui chiến thắng của muôn dân, ông cũng mường tượng ra những bà mẹ
già khóc con không trở lại, những đứa trẻ bơ vơ, những người phụ nữ khóc
âm thầm khi biết chắc rằng chồng ḿnh đă ra đi vĩnh viễn...
Nguyễn Trăi lại chong đèn bên án thư.
Giờ đây, ông say sưa viết B́nh Ngô đại cáo. Nghiên mực kia đă theo ông
cả những ngày chiến tranh nơi rừng sâu núi thẳm, giờ lại cùng tâm hồn
ông, cùng khí thiêng sông núi, đọng lại thành Tuyên ngôn độc lập của
Quốc gia. Ḥa b́nh đă thực sự trở về, ông những mong đem tất cả sở học,
đem những trăn trở, suy tư từ bấy lâu nay vào chuyện kinh bang tế thế,
giúp họ Lê ngự trị ngai vàng trong tiếng nhă nhạc thanh b́nh và thịnh
vượng của muôn dân...
Nhưng việc đời không phải lúc nào
cũng suông sẻ. Đôi khi, ḷng nhiệt t́nh v́ xă tắc lại đem đến tai họa
thảm khốc cho con người tâm huyết đó. Khi Lê Lợi uy nghi trên chín bệ,
th́ cũng như bao người lănh đạo khác, lấy uy quyền làm trọng, lấy sự bảo
đảm vương quyền làm đầu, thích được xưng tụng chứ không thích kẻ giỏi
hơn ḿnh. Chúng ta không lạ ǵ chuyện Hàn Tín bị tiêu diệt khi cơ nghiệp
của Hán Cao Tổ vững vàng. Năm 1429, những đệ nhất công thần như Trần
Nguyên Hăn, Phạm văn Xảo bị bức hại, nhận lấy cái chết thảm khốc. Bản
thân Nguyễn Trăi bị hạ ngục, sau được tha.
Nguyễn Trăi cáo bệnh xin về Côn Sơn.
Vốn làm quan đă vô cùng liêm khiết, sống thanh đạm, an bần, về đến Côn
Sơn, lại càng thêm thanh đạm. Nhưng ở đây, Nguyễn Trăi sống trong ṿng
tay của thiên nhiên dang rộng, của lối xóm ân cần. Nguyễn Trăi có đất
trời, cỏ cây, có túi thơ, bầu rượu, có đêm khuya thơ thẩn cùng trăng, có
hàng thông xanh th́ thầm nhă nhạc...
Và ông có một cuộc đời an nhiên tự
tại xa chốn kinh thành náo nhiệt phù hoa, xa đỉnh cao quyền lực, nơi
ngày càng sinh sôi những kẻ tham quyền, bầy tiểu nhân nịnh nọt. Phải,
ông sẽ có một cuộc đời như thế, nhưng tiếc thay, ông cứ măi đau đáu về
một phương trời bỏ lại, cái đau đáu của kẻ ăn tằm th́ phải nhả tơ trong
cuộc phù sinh.
Ông vẫn những mong được trổ tài kinh
bang tế thế, ông vẫn tin tưởng vào sự đóng góp của ḿnh, nếu được chắp
thêm đôi cánh, ông vẫn hi vọng rằng tấm ḷng trung trinh của ông cùng
bao người khác sẽ ngăn chận được Tể tướng Lê Sát cùng bè đảng đang ngày
một phát triển của ông này, như Lê Vấn, Lê Ngân, Nguyễn Thúc Huệ, Lê
Cảnh Xước. Và rồi, Nguyễn Trải trở lại kinh thành bằng tấm ḷng phấn
chấn lúc được vua Lê Thái Tôn vời ra giúp nước, sau khi Lê Lợi băng hà.
Tin tưởng vào tấm ḷng trong sạch của
ḿnh, nên Nguyễn Trăi chẳng sợ ǵ bè đảng hèn hạ tham quyền và không từ
mọi thủ đoạn hại người của Lê Sát. Năm 1434, vua Lê Thái Tôn sai Nguyễn
Trải viết biểu cầu phong dâng cho vua nhà Minh. Lúc đó, nội mật viên
Nguyễn Thúc Huệ và học sĩ Lê Cảnh Xước muốn đổi lại vài từ. Nguyễn Trăi
cương quyết không chịu, lời qua tiếng lại, Nguyễn Trăi bực bội chỉ thẳng
tính cách bất tài của bọn họ, luôn tiện, vạch mặt chỉ tên cả những hành
động chuyên vơ vét nhơ bẩn của bọn chúng. Hiển nhiên, bọn này bẩm lại
với đảng trưởng Lê sát. Bọn chúng càng thêm căm thù Nguyễn Trăi.
Lần khác, Nguyễn Trăi can ngăn vua,
xin tha tội chết cho 7 tội phạm, vua thuận lời, tha chết 5 tên, điều này
trái ư với bọn Lê Sát. Chúng lại càng thâm thù hơn nữa, quyết định nếu
có thời cơ sẽ dùng thủ đoạn "nhổ chiếc gai trong mắt".
Trong khi Lương Đăng cúi gầm chiếc
đầu chưa một lần biết nhục của ḿnh xuống, thừa nhận cái dốt của ḿnh,
th́ một hoạn quan đầy thế lực khác bước ra. Đó chính là Đinh Thắng,
người cũng có quyền lực và giữ chức vụ cao trong bè đảng của Lê sát. Hắn
lớn tiếng quát Nguyễn Liễu:
- Tội mày đáng chết, dám phê phán cả
ư tưởng anh minh của Đức vua và quát mắng hoạn quan. Tao không chém được
đầu mày để rửa nhục cho các hoạn quan, thà không làm người nữa.
Và Đinh Thắng đă đúng, lời hắn trở
thành sự thật. Lê Thái Tôn nghe lời bọn Lê Sát, xử tội chém đầu Nguyễn
Liễu. Nhưng sau nhờ Nguyễn Trăi và một số quần thần trung thực can ngăn,
Nguyễn Liễu bị thích vào mặt và bị lưu đày nơi rừng thiêng nước độc, kết
thúc cuộc đời một con người trí thức trong tủi nhục sầu đau ở chốn hoang
vu sơn cùng thủy tận.
Một lần nữa, Nguyễn Trăi biết ḿnh
bất lực. Ôi kinh đô phù b́nh biết bao lưới giăng cùng nọc độc, ôi mộng
kinh sư điên đảo những tấm ḷng. Ông lại do dự, trù trừ, lại rượu tàn
khuya ngao ngán chuyện thế nhân, và rồi đi đến quyết định sau cùng, vào
năm 1438, giă biệt chốn phồn hoa, cáo quan về lại Côn Sơn nơi có suối
khe và
"Tiếng nước chảy ŕ rầm
Nhưng nói th́ nói vậy, ḷng kẻ sĩ vẫn
vấn vương chuyện triều ca, hoài vọng đóng góp cho quê hương vẫn thỉnh
thoảng trở về như mặt hồ kia không muôn đời yên ả. Giă biệt kinh thành,
người vợ trẻ yêu quư, đẹp và tài hoa của ông là Nguyễn Thị Lộ vẫn phải ở
lại giúp việc triều đ́nh với cương vị lễ nghi học sĩ. Năm 1440, vợ chồng
ông lại vô t́nh kết thêm thù oán nữa.
Lúc bấy giờ, vợ thứ tư của Lê Thái
Tôn là Nguyễn Thị Anh đă hạ sinh được một người con trai tên là Bang Cơ.
Một tháng sau, thái tử Nghi Dân, con của bà vợ thứ ba, bị phế truất, và
Bang Cơ được lập làm thái tử. Tiếp đó, bà vợ thứ năm của Lê Thái Tôn là
Ngô Thị Ngọc Dao mang thai. Nguyễn Thị Anh lo sợ bà này sinh đặng con
trai, nên lập mưu vu cáo, đề nghị xử tội voi dày.
Nguyễn Trăi không thể nào làm ngơ
được chuyện oan ức này, ông bàn với Nguyễn Thị Lộ t́m cách kêu oan với
vua, cứu người vô tội khỏi tội chết thảm khốc. Vua Thái Tôn thuận lời,
bà Ngọc Dao chỉ bị giam ở chùa Huy Văn (gần Văn miếu). Sợ rằng Ngọc Dao
sẽ tiếp tục bị hăm hại, NGuyễn Trăi đă bí mật nhờ người đưa Ngọc Dao đi
trốn ở An Bang (Quảng Yên). Mối thâm thù của bọn bè đảng Lê Sát vẫn c̣n
trong ḷng bọn chúng, mà giờ đây, Nguyễn Trăi lại kết thù thêm với
Nguyễn Thị Anh !
Năm 1442, Nguyễn Trăi lại vui mừng
khi hay tin Lê Thái Tôn cho vời ra giúp nước trong cương vị cũ, kèm thêm
chức vụ Trung thư sảnh tam quán sự, chuyên coi về văn hóa, giáo dục và
lễ nghi trong nước. Nguyễn Trăi nhận lời v́ nghĩ rằng với chức vụ này,
ḿnh dễ dàng phát hiện nhiều nhân tài đất nước, sẽ thiết lập công bằng
cho sĩ tử ở các trường thi.
Than ôi, ư nguyện chưa thành th́ thảm
họa giáng xuống. Quả thật là Lê Thái Tôn có ư cần người, nên đă ghé Côn
Sơn, thăm căn nhà đơn sơ của Nguyễn Trăi và ân cần hỏi chuyện, thân mật
như người một nhà xa cách đă lâu. Đó cũng là ân huệ cuối cùng trong cuộc
đời Nguyễn Trăi, mà tai họa đă âm thầm ẩn núp bên trong.
Trong chuyến xa giá trở về, Nguyễn
Thị Lộ cùng ở trong đoàn, được thăng chức nữ học sĩ, tương lai được vào
ra nơi cung cấm, dạy dỗ cung nhân. Nàng có biết đâu đó chính là chuyến
đi cuối cùng của đời ḿnh vào tiền khiên oan trái, vào tra tấn cực h́nh,
một chuyến đi tiền trạm để đưa cả ḍng tộc Nguyễn Trăi ra pháp trường,
máu văng tung tóe, oán khí tận trời xanh.
Lê Thái Tôn đột nhiên qua đời khi xa
giá dừng lại nghỉ ở Lệ Chi viên. Quan phụ chính nói rằng chính Nguyễn
Thị Lộ đă đầu độc vua. Nguyễn Trăi bị bắt khi ông chuẩn bị lên kinh nhậm
chức. Nguyễn Trăi trở về triều àm ḷng kinh hăi, ông bị giam vào ngục
tối, không ai nghe lời ông minh oan. Ông chỉ c̣n biết ngẩng mặt lên trời
mà than:
- Xin trời xanh soi xét cho tấm ḷng
này ngay thật. Ta đă bị hàm oan, ôi mệnh trời cay nghiệt ! Chỉ mong sao
người đời sau tỏ tường phải trái !
Giờ đây, vợ chồng ông như miếng mồi
ngon giữa bầy lang sói. Chúng cố t́nh ép cung vào tội nặng nhất. Trước
sau, suốt cả thời gian tra tấn, người ta chỉ cố hỏi một điều:
- Con đàn bà kia, có phải chồng ngươi
đă bày mưu tính kế cho ngươi giết hại Đức Vua ?
Lúc bấy giờ, Thái tử Bang Cơ lên ngôi,
lúc hăy c̣n hai tuổi. Bà Nguyễn Phi (tức Nguyễn Thị Anh) ở bên vua mà
chấp chính cùng bọn nịnh thần gian xiểm. Mụ đàn bà ác độc này đă sai
đánh Nguyễn Thị Lộ đến thịt nát xương tan, mấy phen chết đi sống lại. Có
kêu oan cũng chịu, càng kêu oan càng đánh, mụ đứng nh́n Thị Lộ nát thít
tan xương mà trong ḷng hả hê vô cùng. Mụ sai quan ép cung cho đến chừng
nào nhận tội mới xong.
Sau cùng, bọn chúng cũng khép được
vào tội tru di tam tộc cho Nguyễn Trăi. Ở pháp trường, không ai dám tỏ
ra thương xót lộ liễu. Có kẻ buộc miệng than rằng: oan quá, cũng bị hạ
lệnh chém ngay.
Mười năm băng rừng vượt núi, đem hết
tài trai cứu nước cứu dân, những tưởng đem lại ấm no cho con cháu, nào
ngờ đâu họ cũng phải vạ lây. Tất cả con cháu trai nội ngoại, kể cả kẻ
c̣n thơ dại, tất cả đều gục xuống dưới bàn tay đao phủ, chỉ một ít con
cháu gái c̣n sống sót, nhưng phải chịu án làm t́ thiếp, làm nô lệ trọn
đời.
Hai mươi năm sau ngày nhân dân chứng
kiến cái chết tang thương của một bậc trung hầu nhân đức, may thay, vua
Lê Thánh Tôn nghiên cứu lại cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Trăi, ông
đă nói cùng quần thần:
- Đáng tiếc thay, Nguyễn Trăi là bậc
khai quốc công thần mà cả triều đ́nh ta không ai sánh kịp. Ông đă giúp
đức Thái Tổ đánh tan quân giặc, và thời b́nh, ông đă giúp đức Thái Tôn
chăm sóc cho dân một cuộc sống thái b́nh thịnh trị. Kẻ gian kia đă bày
mưu hăm hại một trung thần !
Lê Thánh Tôn tức là con trai của Ngọc
Dao, xưa kia đă từng được Thị Lộ cùng Nguyễn Trăi cứu thoát. Trong bài "Quỳnh
Uyển ca", nhà vua đă hạ bút:
"Ức Trai tâm thượng quang khuê tảo",
có nghĩa là: Ḷng Ức Trai (hiệu của
Nguyễn Trăi) sáng tợ như sao khuê. Vâng, cả cuộc đời ông chính là một
ngôi sao tỏa sáng, dù những đám mây đen kia có tạm thời che khuất, ánh
sao kia vẫn sừng sững giữa bầu trời, có lúc lại bừng lên trong đêm tối
... Nguyễn Văn Nho 2008
|